روایتی از فراز و نشیبهای سرزمینی در قلب آسیا
تاریخ افغانستان تنها روایتی از سالها و پادشاهان نیست؛ بلکه شرح پایداری سرزمینی است که به دلیل موقعیت استراتژیک خود در قلب آسیا، «چهارراه تمدنها» نامیده شده است. از پیوند با جاده ابریشم تا کانون تحولات سیاسی مدرن، این سرزمین همواره در مرکز توجه جهان بوده است.
در هزارههای پیش از میلاد، مناطقی مانند «مندیگک» در قندهار و «طلاتپه» در جوزجان، کانون تمدنهای پیشرفتهای بودند که با تمدنهای بینالنهرین و دره سند تبادلات تجاری داشتند.
بلخ (باکتریا) به عنوان «مادر شهرها» (امالبلاد) شناخته میشود. در این دوره، آیین زرتشت و فرهنگ آریایی پایههای تمدنی این سرزمین را بنا نهادند.
دوران کوشانیان، به ویژه زمان کانیشکای کبیر، عصر طلایی هنر و فرهنگ بود. در این دوره، افغانستان به مرکز ترویج بودیسم تبدیل شد و پیکرههای عظیم بامیان یادگار همان دوران هستند.
با ورود اسلام در قرن هفتم میلادی، جغرافیای سیاسی افغانستان دگرگون شد. شهرهایی چون هرات و بلخ به مراکز بزرگ فقه، تفسیر و کلام اسلامی تبدیل شدند.
صفاریان به رهبری یعقوب لیث صفاری، برای اولین بار پس از اسلام، یک حاکمیت مقتدر محلی را ایجاد کردند که زبان فارسی دری را رسمیت بخشید.
سلطان محمود غزنوی، غزنی را به پایتختی بدل کرد که ۴۰۰ شاعر و هزاران دانشمند (از جمله ابوریحان بیرونی) در آن گرد هم آمده بودند. این دوره، عصر اقتدار سیاسی و شکوه ادبی بود.
حمله چنگیزخان ضربه سنگینی به ساختارهای شهری افغانستان زد، اما روح فرهنگی این سرزمین در هرات و غوریان باقی ماند.
شاهرخ میرزا و ملکه گوهرشاد، هرات را به قطب هنری جهان اسلام تبدیل کردند. مینیاتور، معماری و خطاطی در این دوره به اوج کمال رسید (مکتب هرات).
در سال ۱۷۴۷، با تشکیل جرگه بزرگ در قندهار، احمدشاه درانی (بابای ملت) دولت ملی افغانستان را بنیان نهاد. او توانست قلمرویی وسیع از آمودریا تا دریای هند ایجاد کند.
در قرن نوزدهم، افغانستان به منطقه حائل میان دو امپراتوری بریتانیا و روسیه تزاری تبدیل شد که منجر به سه جنگ خونین افغان و انگلیس گشت.
در سال ۱۹۱۹، افغانستان تحت رهبری امانالله خان موفق به کسب استقلال کامل سیاسی از بریتانیا شد و اولین گامها به سوی مدرنسازی و تصویب قانون اساسی برداشته شد.
دهه دموکراسی در زمان ظاهرشاه، عصری از آرامش نسبی و رشد نهادهای مدنی و حقوقی در افغانستان بود.
بررسی جامع تحولات از کودتای ۱۳۵۲، تهاجم شوروی، جنگهای داخلی و ظهور جریانهای سیاسی مختلف که ساختار حقوقی و اجتماعی فعلی کشور را شکل دادهاند.
ایمیل: haqpooyan1400@gmail.com
تمامی حقوق برای موسسه مطالعات حقوقی فقهی(فریقین) محفوظ است.